Hạn cuối 2026 số hoá di tích xếp hạng quốc gia: ban quản lý cần làm gì trong những tuần cuối năm

Số hoá di tích lịch sử là bài toán của nhiều cấp: ban quản lý di tích trực tiếp làm, phòng văn hoá cấp xã phối hợp, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tổng hợp. Bức tranh toàn cảnh các văn bản và chỉ tiêu 2026–2030 có trong bài trụ cột Số hoá di sản theo Nghị quyết 80 và QĐ 611. Bài này tập trung vào phần gấp nhất.

Hai mốc 31/12 không được nhầm

Văn bản năm 2026 đặt hai mốc cuối năm khác nhau, cho hai loại việc khác nhau. Nhầm hai mốc này dễ dẫn đến dồn hết sức vào năm nay cho những việc thực ra có hạn năm sau, hoặc ngược lại.

Mốc 31/12/2026 gồm ba việc:

• Mục tiêu của Nghị quyết 80-NQ/TW (07/01/2026): số hoá 100% di sản văn hoá đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026.
• Nhiệm vụ 12 trong kế hoạch ban hành kèm QĐ 1956/QĐ-TTg (09/10/2026): đánh giá thực chất kết quả triển khai các chương trình số hoá di sản, hạn trước 31/12/2026.
• Nhiệm vụ 4 cùng kế hoạch: rà soát, phân loại toàn diện hệ thống bảo tồn, bảo tàng, cũng trước 31/12/2026.

Mốc 31/12/2027 gồm hai việc:

• Nhiệm vụ 14 : xây dựng Kho dữ liệu văn hoá số quốc gia.
• Nhiệm vụ 13 : các bộ, ngành, địa phương số hoá di sản thuộc phạm vi quản lý, chuẩn hoá, làm sạch và đồng bộ dữ liệu với Kho.

Nói gọn: năm 2026 là năm có dữ liệu và đánh giá thật; năm 2027 là năm chuẩn hoá và đồng bộ. Dữ liệu làm trong năm 2026 cần được làm sao cho năm 2027 chỉ phải chỉnh, không phải làm lại.

1. 01

   07/01/2026 — Nghị quyết 80-NQ/TW

   Mục tiêu số hoá 100% di sản đã xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt trong năm 2026.

2. 02

   11/02/2026 — QĐ 266/QĐ-TTg

   Xếp hạng thêm 2 di tích quốc gia đặc biệt (đợt 19): Thổ Hà (Bắc Ninh), Nhà ngục Kon Tum (Quảng Ngãi).

3. 03

   09/10/2026 — QĐ 1956/QĐ-TTg

   Kế hoạch giao đánh giá thực chất kết quả số hoá, rà soát hệ thống bảo tồn, bảo tàng.

4. 04

   31/12/2026 — Hạn của năm

   Báo cáo đánh giá thực chất (nhiệm vụ 12), báo cáo rà soát (nhiệm vụ 4); kết thúc năm mục tiêu của Nghị quyết 80.

5. 05

   31/12/2027 — Kho dữ liệu văn hoá số quốc gia

   Kho vận hành; địa phương chuẩn hoá và đồng bộ dữ liệu (nhiệm vụ 13–14).

6. 06

   2030 — Chương trình số hoá 2021–2030

   100% di tích quốc gia đặc biệt, bảo vật quốc gia, di sản trong Danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia được số hoá và ứng dụng trên nền tảng số (QĐ 2026/QĐ-TTg).

Tính từ ngày bài này đăng (13/11/2026), quỹ thời gian còn lại cho từng mốc chênh nhau rất lớn:

48 ngày là quá ngắn để số hoá toàn diện mọi thứ, nhưng đủ để làm đúng phần ưu tiên và có báo cáo trung thực. Đó cũng là tinh thần của chữ "thực chất" trong QĐ 1956.

"Số hoá" một di tích tối thiểu gồm những gì

Đây là câu hỏi khó nhất, vì các văn bản năm 2026 chưa đưa định nghĩa mới. QĐ 611/QĐ-TTg giao xây dựng bộ tiêu chuẩn số hoá cho từng loại dữ liệu di sản, nhưng tại thời điểm viết bài, chúng tôi chưa thấy bộ tiêu chuẩn này được công bố. Vì vậy, cách an toàn là bám khung của Chương trình số hoá 2021–2030 (QĐ 2026/QĐ-TTg): số hoá để lưu trữ, quản lý và ứng dụng trên nền tảng số, và chuẩn bị dữ liệu theo hướng dễ chuẩn hoá khi có hướng dẫn.

Từ khung đó, có thể chia dữ liệu số của một di tích thành 5 gói. Không phải di tích nào cũng cần đủ 5 gói ngay trong năm 2026, nhưng gói 1 và 2 là nền.

Thời gian trong bảng chỉ để hình dung khối lượng; thực tế phụ thuộc diện tích, thời tiết, thủ tục bay flycam và việc phối hợp với ban quản lý.

Ưu tiên theo thứ tự QĐ 611

Khi không làm kịp tất cả, thứ tự ưu tiên đã được QĐ 611 nêu cho lĩnh vực di sản: di sản được UNESCO ghi danh, di tích quốc gia đặc biệt, bảo vật quốc gia. Thêm vào đó, 360VR gợi ý đưa lên đầu danh sách di tích có nguy cơ xuống cấp và di tích sắp trùng tu, vì đây là dữ liệu không thể làm lại: một khi đã thi công, hiện trạng cũ mất đi.

Một cách lập danh mục nhanh: lấy danh sách di tích xếp hạng do đơn vị quản lý, thêm ba cột "đã có dữ liệu gì", "tệp gốc ở đâu", "mức độ rủi ro". Danh mục này đồng thời là phần đầu của báo cáo đánh giá thực chất.

Di tích đang hoặc sắp trùng tu: chụp hiện trạng trước

Với di tích sắp trùng tu, bộ ảnh hiện trạng và ảnh 360 trước thi công có giá trị đặc biệt: làm căn cứ so sánh, lưu giữ hình ảnh cấu kiện sẽ thay thế, và cho khách tham quan "xem" phần đang đóng cửa. Nên chụp lại ở các mốc giữa và sau trùng tu để có chuỗi dữ liệu theo thời gian. Kinh nghiệm chuẩn bị trước buổi chụp có trong bài Chuẩn bị gì trước ngày chụp virtual tour 360.

Checklist 7 tuần đến 31/12

Checklist dưới đây giả định đơn vị bắt đầu từ giữa tháng 11. Nếu bắt đầu muộn hơn, gộp tuần 1–2 và rút ngắn phần chụp bằng cách chỉ làm di tích ưu tiên cao nhất.

1. 01

   Tuần 1 — Kiểm kê dữ liệu đã có

   Gom mọi dữ liệu số hiện có: ảnh, video, tour 360 cũ, bản vẽ scan, mô hình 3D. Ghi lại tệp gốc đang ở đâu (máy đơn vị, ổ cứng, nhà thầu cũ), định dạng gì, còn quyền sử dụng không.

2. 02

   Tuần 2 — Chọn danh mục ưu tiên

   Xếp hạng di tích theo thứ tự QĐ 611 và mức rủi ro. Chốt danh sách làm trong năm và danh sách chuyển sang năm 2027. Xin phép bay flycam sớm nếu cần.

3. 03

   Tuần 3 đến tuần 5 — Chụp và ghi hình

   Chụp ảnh hiện trạng, ảnh 360, flycam theo danh mục. Mỗi buổi chụp có biên bản: ngày, người chụp, thiết bị, phạm vi. Ưu tiên ngày thời tiết ổn định và giờ ít khách.

4. 04

   Tuần 6 — Chuẩn hoá tên tệp và siêu dữ liệu

   Đặt tên tệp theo quy tắc thống nhất (mã di tích, hạng mục, ngày), lập bảng siêu dữ liệu, sao lưu ít nhất hai nơi. Dựng tour 360 từ ảnh đã chụp.

5. 05

   Tuần 7 — Báo cáo và công bố

   Tổng hợp số liệu thật cho báo cáo đánh giá thực chất: đã có gì, còn thiếu gì, kế hoạch 2027. Công bố tour 360 trên website đơn vị nếu nội dung đã được duyệt.

Điểm quan trọng của tuần 7: báo cáo nên ghi rõ phần chưa làm được và lý do. QĐ 1956 yêu cầu đánh giá "thực chất", nên một báo cáo trung thực có kế hoạch bổ sung hữu ích hơn một con số 100% không có dữ liệu đứng sau.

Tránh "số hoá hình thức"

Mỗi dấu hiệu trên đều khiến dữ liệu "có" trên báo cáo nhưng "không dùng được" khi đồng bộ vào Kho năm 2027. Cách phòng đơn giản nhất là đưa vào hợp đồng hoặc biên bản bàn giao bốn dòng: bàn giao tệp gốc định dạng mở, bàn giao bảng siêu dữ liệu, tour chạy được trên máy chủ hoặc website của đơn vị, quyền sở hữu và khai thác thuộc đơn vị quản lý di tích.

NĐ 308/2025/NĐ-CP còn yêu cầu hoạt động chuyển đổi số không làm tổn hại tính toàn vẹn, nguyên gốc của di sản. Với việc chụp ảnh, điều này nghĩa là không chỉnh sửa làm sai lệch hiện trạng (xoá vết nứt, đổi màu cấu kiện) trong bộ dữ liệu lưu trữ. Ảnh phục vụ quảng bá có thể chỉnh màu, nhưng cần giữ riêng bản gốc. Tiêu chí kỹ thuật của hồ sơ số có trong bài Quy chuẩn số hoá di tích.

Sau 31/12: đưa dữ liệu vào Kho 2027

Ngày 31/12/2026 không phải điểm kết thúc. Theo QĐ 1956, các địa phương có đến 31/12/2027 để chuẩn hoá, làm sạch và đồng bộ dữ liệu với Kho dữ liệu văn hoá số quốc gia. Dữ liệu làm trong năm 2026 nếu đã có tên tệp nhất quán, siêu dữ liệu và tệp gốc thì việc của năm 2027 chủ yếu là ánh xạ sang chuẩn của Kho khi được công bố.

Vài việc nên làm ngay sau khi nộp báo cáo:

• Lưu bản sao toàn bộ dữ liệu ở nơi đơn vị kiểm soát, không chỉ ở nhà thầu.
• Theo dõi hướng dẫn chuẩn dữ liệu của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
• Lập kế hoạch bổ sung cho các di tích chuyển sang năm 2027.
• Lên lịch chụp cập nhật hiện trạng định kỳ, nhất là với di tích đang trùng tu.

Chi tiết chuẩn bị tệp gốc, siêu dữ liệu và mã định danh sẽ có trong bài về Kho dữ liệu văn hoá số của cụm này.

360VR hỗ trợ trong giai đoạn hạn gấp

Trong những tuần cuối năm, 360VR có thể hỗ trợ ban quản lý di tích ở phần dữ liệu không gian:

• Khảo sát nhanh di tích để chốt phạm vi chụp và danh mục ưu tiên.
• Chụp ảnh 360 và flycam 360 toàn khu, các hạng mục chính, ranh giới khu vực bảo vệ (bay flycam khi có phép theo quy định). Xem thêm Flycam 360 là gì .
• Dựng VR tour 360 có điểm thông tin, bản đồ, chạy trên website của đơn vị ( dịch vụ VR tour du lịch ).
• Bàn giao tệp ảnh gốc, bảng siêu dữ liệu và tour tự chủ để dùng lại cho Kho dữ liệu năm 2027.

Thời gian cụ thể phụ thuộc số di tích, diện tích và thủ tục bay, nên cần khảo sát trước khi chốt lịch. 360VR không làm hồ sơ khoa học di tích và không thay đơn vị lập báo cáo với cơ quan quản lý.