TP.HCM đề xuất hơn 6.000 tỷ đồng tu bổ di tích 2026–2030: định hướng quét 3D, bảo tàng trực tuyến và khoảng trống số hoá hiện vật

TP.HCM đề xuất gì cho di tích giai đoạn 2026–2030

Theo Báo Tin tức (TTXVN) ngày 13/11/2026, trên cơ sở đề xuất của Sở Văn hoá và Thể thao, TP.HCM dự kiến dành hơn 6.000 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030 cho bảo tồn, tu bổ, phục hồi di tích, ưu tiên các di tích xuống cấp hoặc có nguy cơ xuống cấp. Kế hoạch triển khai tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hoá. Các báo đưa tin (Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Báo Tin tức) đều mô tả đây là ngân sách cho bảo tồn, tu bổ; không báo nào nêu số tiền riêng dành cho số hoá.

Các mục tiêu đến năm 2030 được nêu gồm:

• 100% di tích quốc gia đặc biệt được tu bổ; ít nhất 70% di tích quốc gia và cấp thành phố đang xuống cấp được tu bổ.
• Xếp hạng 70 di tích trong danh mục kiểm kê; lập hồ sơ nâng hạng 5 di tích cấp thành phố lên cấp quốc gia và 2 di tích quốc gia lên quốc gia đặc biệt.
• Làm thủ tục đề nghị UNESCO ghi danh Địa đạo Củ Chi là Di sản thế giới.
• Với di sản phi vật thể: đưa 3–5 di sản vào danh mục quốc gia, lập kế hoạch quản lý cho 50–70% di sản đã ghi danh.

Về chuyển đổi số, ở dạng định hướng, thành phố dự kiến dùng quét 3D để ghi lại kiến trúc di tích; số hoá hình ảnh, bản đồ, tư liệu và hiện vật; chuẩn hoá và lưu trữ dữ liệu tập trung. Từ dữ liệu đó phát triển bản đồ số, thuyết minh tự động, tour tham quan tương tác, bảo tàng và triển lãm trực tuyến.

Bảo tàng nói gì: số hoá 3D hiện vật mới ở bước đầu

Tại diễn đàn về phát triển "IP di sản" từ bảo tàng do VTV đưa tin ngày 13/11/2026, ông Trần Anh Thiện, Phó Giám đốc Bảo tàng – Thư viện Bà Rịa – Vũng Tàu (nay thuộc TP.HCM sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025), cho biết đơn vị đang lưu giữ 74.314 hiện vật, đã số hoá 3D 812 hiện vật và khoảng 25.000 hiện vật dạng 2D. Tỷ lệ 3D chỉ khoảng 1,1%.

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã ứng dụng số hoá 3D và thực tế ảo để công chúng xem không gian trưng bày trực tuyến. Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, nơi lưu giữ khoảng 44.000 hiện vật, đang thử nghiệm chuỗi video ngắn và linh vật "Ông Bảo" để kể chuyện hiện vật. Giám đốc Phạm Khắc Xuân Thi nhấn mạnh mỗi hiện vật mang nhiều lớp giá trị, người làm nội dung phải hiểu nguồn gốc và biểu tượng thay vì sao chép máy móc.

TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, nhận xét các bảo tàng của thành phố còn manh mún, trùng lặp và thiếu câu chuyện riêng. Nói cách khác, số hoá không chỉ là chụp và quét, mà phải đi cùng nội dung.

Ở Hà Nội: dữ liệu nhiều lớp, cảnh báo về AI

Tại hội thảo "Kỹ thuật và công nghệ ứng dụng bảo tồn di sản văn hoá trong kỷ nguyên chuyển đổi số" do Viện Bảo tồn di tích tổ chức ngày 12/11/2026 (Hà Nội Mới đưa tin), các chuyên gia điểm lại nhiều công nghệ: quét laser, đo ảnh (photogrammetry), HBIM, thực tế ảo, thực tế tăng cường, bản sao số, GIS.

Văn Miếu – Quốc Tử Giám là ví dụ số hoá nhiều lớp: hơn 200 tư liệu, ảnh, bia, thác bản, hoành phi câu đối số hoá 2D; 155 hiện vật số hoá 3D; 43 hạng mục kiến trúc và 94 ảnh 360 panorama; toàn bộ 82 bia Tiến sĩ đã được số hoá 3D. Nhà tù Hỏa Lò đang số hoá 3D toàn bộ hiện vật và đơn nguyên kiến trúc trong năm 2026.

Hai ý kiến đáng chú ý: KTS Đinh Việt Phương cho rằng không thể dựa vào AI để ra quyết định tu bổ, cần một cơ sở dữ liệu di sản đã kiểm chứng để huấn luyện và đối chiếu; TS Phạm Thị Khánh Ngân (Cục Di sản văn hoá) chỉ ra dữ liệu di sản còn phân tán giữa các cơ quan, cần hạ tầng tích hợp. Đây cũng là bối cảnh của mốc số hoá 100% di tích xếp hạng quốc gia trong năm 2026 theo Nghị quyết 80.

Làm gì trước khi chờ quét 3D từng hiện vật

Quét 3D một hiện vật đạt chuẩn lưu trữ cần thiết bị, ánh sáng, xử lý dữ liệu và kiểm định, nên tiến độ tính bằng nghìn hiện vật mỗi năm, không phải chục nghìn. Trong lúc đó, bảo tàng và ban quản lý di tích vẫn có thể có kết quả sớm bằng cách chia lớp dữ liệu và làm song song:

Ba lớp này bổ sung cho nhau. Tour 360 không thay quét 3D, nhưng cho công chúng "đi" vào phòng trưng bày ngay, và là bản ghi hiện trạng không gian để so sánh trước và sau tu bổ. Khi hiện vật được quét 3D xong, có thể gắn vào tour dưới dạng điểm thông tin.

1. 01

   Chụp tour 360 các phòng trưng bày và hạng mục kiến trúc

   Ghi lại toàn bộ không gian trưng bày hiện tại, sân, cổng, các hạng mục chính. Lưu ảnh gốc và ngày chụp làm hồ sơ hiện trạng.

2. 02

   Gắn bản đồ và thuyết minh ngắn

   Đặt các điểm 360 lên sơ đồ khuôn viên; mỗi điểm vài câu giới thiệu do bảo tàng duyệt.

3. 03

   Ưu tiên quét 3D theo danh sách

   Bảo vật quốc gia, hiện vật dễ hư hỏng, hiện vật thường được hỏi nhiều nhất làm trước.

4. 04

   Liên kết các lớp

   Gắn mô hình 3D, ảnh 2D vào đúng vị trí trong tour; đưa tour lên website, bản đồ số của địa phương.

5. 05

   Chụp lại định kỳ

   Mỗi lần thay đổi trưng bày hoặc tu bổ, chụp lại để giữ lịch sử hiện trạng.

360VR có trụ sở tại TP.HCM, hơn 6 năm làm nghề và hơn 300 tour 360° đã thực hiện, miễn phí di chuyển khảo sát tại TP.HCM và các tỉnh lân cận. 360VR không cung cấp dịch vụ quét 3D hiện vật; phần này do đơn vị chuyên môn thực hiện và có thể tích hợp vào tour. Xem bản đồ số tích hợp tour 360 và cách làm bảo tàng ảo.