Trong phần nhiệm vụ cho lĩnh vực di sản, Đề án chuyển đổi số lĩnh vực văn hoá (QĐ 611/QĐ-TTg) có một câu ngắn nhưng nhiều việc: phát triển hệ thống tham quan trực tuyến, vé điện tử và hệ thống hướng dẫn tự động đa ngôn ngữ. Nhiều đơn vị đọc câu này như ba dự án riêng, mỗi dự án một nhà thầu. Bài này đề xuất cách nhìn khác: ba khối của một hệ thống, dùng chung dữ liệu, trong đó tour 360 trên web là "cửa trước" mà khách đi qua trước khi nghe thuyết minh hay mua vé.
Tham quan trực tuyến di tích là gì? Là hình thức cho người xem đi lại, quan sát và nghe, đọc thông tin về một di tích hoặc bảo tàng qua môi trường số, thường bằng tour ảnh 360 trên trình duyệt, kèm thuyết minh, bản đồ và liên kết sang dịch vụ như đặt vé. Bài thuộc cụm "Di sản và văn hoá số"; bức tranh chủ trương có trong bài trụ cột Số hoá di sản theo Nghị quyết 80 và QĐ 611. Khi nói bảo tàng trực tuyến, người ta thường chỉ một trong hai cách: tour 360° các phòng trưng bày, hoặc nền tảng xem hiện vật 3D; phần 360VR làm là số hoá bảo tàng bằng tour 360°.
QĐ 611 yêu cầu gì: đọc đúng câu chữ

QĐ 611/QĐ-TTg ngày 04/4/2026 phê duyệt Đề án "Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045". Trong nhóm nhiệm vụ cho lĩnh vực di sản (bản gốc, trang 11), bên cạnh số hoá toàn diện, cơ sở dữ liệu quốc gia và phiên bản số Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Đề án nêu:
"Phát triển hệ thống tham quan trực tuyến, vé điện tử và hệ thống hướng dẫn tự động đa ngôn ngữ."
Ba điểm đáng chú ý trong cách viết:
- "Hệ thống" , không phải "sản phẩm". Văn bản hướng tới thứ vận hành lâu dài, cập nhật được, không phải một video giới thiệu làm một lần.
- Ba thành phần đặt cạnh nhau : tham quan trực tuyến, vé điện tử, hướng dẫn tự động đa ngôn ngữ. Chúng phục vụ cùng một hành trình khách.
- "Tự động đa ngôn ngữ" : thuyết minh không phụ thuộc hướng dẫn viên có mặt, phục vụ được khách nước ngoài và người xem từ xa.
Câu nhiệm vụ này nên đọc cùng một chỉ tiêu khác của Đề án: đến 2030, ít nhất 75% người dân vùng sâu, vùng xa tham gia hoạt động văn hoá trên môi trường số. Với người ở xa di tích, tham quan trực tuyến gần như là cách duy nhất để "đến" thường xuyên.
Các chỉ tiêu "tiếp cận số" của Đề án cho thấy tham quan trực tuyến không đứng một mình, mà là một phần của mục tiêu đưa văn hoá đến người dân qua môi trường số:
Chỉ tiêu tiếp cận văn hoá trên môi trường số đến năm 2030
Đơn vị: % (mục tiêu theo QĐ 611, không phải kết quả đã đạt)
Xem bảng số liệu
| Chỉ tiêu 2030 | Mục tiêu |
|---|---|
| Bảo tàng công lập triển khai bảo tàng số | 100 |
| Xã vùng đồng bào DTTS tham gia hoạt động văn hoá trên môi trường số | 80 |
| Người dân vùng sâu, vùng xa tham gia hoạt động văn hoá trên môi trường số | ≥ 75 |
| Bảo tàng, thư viện, nhà hát có dữ liệu kết nối hạ tầng dùng chung | ≥ 70 |
Nguồn: QĐ 611/QĐ-TTg (04/4/2026); Báo Chính phủ (05/4/2026)
Ba khối của một hệ thống tham quan trực tuyến
Sơ đồ dưới đây là cách 360VR mô hình hoá nhiệm vụ trong QĐ 611 thành ba khối. Đây là sơ đồ minh hoạ dựa trên câu chữ của văn bản, không phải mô hình bắt buộc.
Không gian — tour 360
"Đi" trong không gian trước và sau khi đến. Dùng chung: ảnh 360 gốc, toạ độ điểm chụp, tên khu, bản đồ.
Lời kể — thuyết minh đa ngôn ngữ
Nghe, đọc tại chỗ (mã QR) và trong tour. Dùng chung: văn bản thuyết minh đã thẩm định, bản dịch, tệp âm thanh.
Chuyển đổi — vé, đặt lịch
Chuyển người xem thành khách. Dùng chung: lịch mở cửa, quy định, giá vé do đơn vị công bố.
Ba khối có thể do ba đơn vị khác nhau làm, nhưng dữ liệu nền phải là một. Nếu tên khu trong tour khác tên trong thuyết minh, giờ mở cửa trong tour khác trang vé, khách sẽ bối rối và đơn vị phải sửa ba nơi mỗi lần thay đổi.

Khối 1: tour 360 trên web
Tour 360 là phần "không gian" của hệ thống. Một tour di tích tốt thường có:
- Điểm chụp đủ dày để người xem đi liền mạch theo tuyến tham quan thật, không "nhảy cóc".
- Bản đồ mini cho biết người xem đang đứng ở đâu trong khu di tích.
- Điểm thông tin (hotspot) gắn đúng vị trí hiện vật, hạng mục: ảnh chi tiết, đoạn thuyết minh, video ngắn. Các loại hotspot có trong bài Hotspot trong virtual tour là gì .
- Chọn ngôn ngữ ngay trong giao diện tour.
- Tốc độ tải tốt trên điện thoại , vì phần lớn người xem dùng di động; kỹ thuật tối ưu có trong bài Tối ưu tốc độ tải virtual tour .
Tour nên chạy trên trình duyệt, không bắt người xem cài ứng dụng. Ảnh 360 gốc là tài sản dữ liệu dùng lại cho hồ sơ hiện trạng và Kho dữ liệu văn hoá số, nên cần được bàn giao đầy đủ. Lợi ích của tour đối với di tích xem thêm Tham quan di tích 360 độ.
Khối 2: thuyết minh tự động đa ngôn ngữ
Thuyết minh tự động có hai "mặt": tại chỗ (khách quét mã QR ở từng điểm, nghe audio hoặc đọc văn bản trên điện thoại) và trực tuyến (cùng nội dung được gắn vào hotspot trong tour 360). Dùng chung một kho văn bản và tệp âm thanh cho cả hai giúp giảm một nửa công biên soạn. Cách làm thuyết minh bằng mã QR có trong bài Thuyết minh tự động bằng mã QR cho di tích.
AI có thể giúp ở hai bước: hỗ trợ dịch sang nhiều ngôn ngữ và tạo giọng đọc tổng hợp (text-to-speech). Nhưng AI chỉ là công cụ; nội dung phải được người có chuyên môn duyệt trước khi phát hành. Một số bảo tàng thế giới đã thử thuyết minh AI trả lời câu hỏi dựa trên kho nội dung đã duyệt, xem Bảo tàng thông minh 2026.
Khối 3: vé điện tử, đặt lịch
Với nhiều di tích, đây là khối có sẵn nhất, vì đã có đơn vị cung cấp vé điện tử hoặc cổng dịch vụ của địa phương. Vai trò của tour 360 ở đây là cửa trước: người xem tour, thấy hứng thú, bấm nút "đặt vé" hoặc "xem giờ mở cửa" ngay trong tour và được dẫn sang trang vé chính thức.
Hai điểm cần làm đúng: nút đặt vé đặt ở vị trí dễ thấy (cuối tuyến, cạnh bản đồ), và đường dẫn trỏ về trang chính thức của đơn vị, tránh trang trung gian không rõ nguồn.
Bảo tàng trực tuyến: tour 360° hay nền tảng 3D?
Bảo tàng thường bắt đầu bằng tour 360° cho không gian trưng bày, sau đó quét 3D một số hiện vật chọn lọc. Tour 360° cho người xem biết bảo tàng trông thế nào và trưng bày những gì; mô hình 3D phục vụ việc xem kỹ và lưu giữ hình dạng của từng hiện vật. Tour 360° có thể nhúng hiện vật 3D do đơn vị khác làm, tuỳ định dạng của mô hình.
Ba cách làm bảo tàng trực tuyến
| Tiêu chí | Tour 360° | Nền tảng 3D (hiện vật quét 3D) | Video, triển lãm điện tử |
|---|---|---|---|
| Dữ liệu tạo ra | Ảnh 360 không gian trưng bày, lộ trình, điểm thông tin | Mô hình 3D từng hiện vật | Phim, trang trình chiếu theo chủ đề |
| Xem trên điện thoại | Mở bằng một đường link trên trình duyệt | Được, mô hình nặng cần mạng tốt | Được |
| Chi phí tương đối | Theo số điểm chụp, thường thấp hơn quét 3D cả bộ sưu tập | Theo số hiện vật, cao khi làm nhiều hiện vật | Theo thời lượng và kịch bản |
| Khi đổi trưng bày | Chụp lại các cảnh thay đổi, thay từng cảnh | Hiện vật đã quét dùng lại được | Phải dựng lại nội dung |
| Phù hợp với | Giới thiệu toàn bộ bảo tàng, tham quan trước khi đến | Hiện vật quý cần xem kỹ, lưu trữ hình dạng | Kể một câu chuyện có trình tự |
Ví dụ, tour Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp (cơ sở 2) do 360VR thực hiện có 34 cảnh 360°, chia theo các nhóm Đất nước – Con người Đồng Tháp, Kháng chiến chống Pháp, Kháng chiến chống Mỹ, có thuyết minh. Tour Bến Nhà Rồng (Tour mẫu, tham khảo giao diện) đi qua khuôn viên và hai tầng trưng bày với phiếu hiện vật. Cách chọn theo mục tiêu có trong bài quét 3D, tour 360° hay phim tư liệu; khái niệm bảo tàng ảo xem ở bảo tàng ảo 360, lộ trình bảo tàng công lập đến 2030 ở bài bảo tàng số, thuyết minh tại chỗ ở bài audio guide và mã QR.
Bảng so sánh các cách triển khai tham quan trực tuyến
Có ba cách phổ biến để triển khai khối tour 360. Không có cách nào đúng cho mọi đơn vị; bảng dưới giúp so sánh theo các tiêu chí quan trọng với dữ liệu công.
Ba phương án triển khai tour tham quan trực tuyến
| Tiêu chí | Nền tảng thuê bao đóng | Tour tự chủ trên website đơn vị | Kết hợp Google Maps |
|---|---|---|---|
| Sở hữu dữ liệu | Thường thuộc tài khoản trên nền tảng | Đơn vị giữ toàn bộ | Ảnh đăng công khai theo điều khoản của Google |
| Xuất tệp gốc | Hạn chế, tuỳ gói | Có, nếu hợp đồng yêu cầu | Đơn vị giữ bản gốc trước khi đăng |
| Đo lường | Thống kê của nền tảng | Đầy đủ qua công cụ đo lường website | Thống kê cơ bản |
| Chi phí duy trì | Phí định kỳ | Hosting, cập nhật khi cần | Thấp |
| Đa ngôn ngữ, thuyết minh | Tuỳ nền tảng | Tự thiết kế theo nhu cầu | Hạn chế |
| Phù hợp khi | Cần nhanh, ngân sách ngắn hạn | Cần lâu dài, đồng bộ Kho dữ liệu | Muốn khách tìm thấy trên bản đồ |
Với cơ quan quản lý di sản, phương án tour tự chủ kết hợp đăng một phần ảnh 360 lên Google Maps thường cân bằng tốt: dữ liệu nằm trong tay đơn vị, khách vẫn tìm thấy trên bản đồ phổ biến. Nền tảng thuê bao phù hợp khi cần làm nhanh, nhưng nên ghi trong hợp đồng quyền xuất ảnh 360 gốc và cấu hình tour.
NĐ 277/2026/NĐ-CP về hạ tầng văn hoá số xếp "nền tảng số, hệ thống số, công cụ số phục vụ lợi ích công cộng" là một trong ba thành phần hạ tầng. Hệ thống tham quan trực tuyến của di tích công lập thuộc nhóm này, nên khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu về sau là tiêu chí cần cân nhắc ngay từ đầu.
Đa ngôn ngữ làm thế nào cho đáng tin

Thuyết minh di sản khác thuyết minh sản phẩm: một chữ sai niên đại hay tên nhân vật có thể thành sai lệch lịch sử. Quy trình gợi ý gồm năm bước:
- Văn bản gốc tiếng Việt soạn từ hồ sơ khoa học di tích, được chuyên môn của đơn vị thẩm định.
- Dịch sang các ngôn ngữ ưu tiên; AI dịch giúp tăng tốc bản nháp.
- Duyệt bởi người thông thạo ngôn ngữ đích và hiểu nội dung lịch sử, nhất là tên riêng, thuật ngữ kiến trúc, tôn giáo.
- Thu âm hoặc tạo giọng đọc : thu âm người thật cho nội dung chính, giọng tổng hợp cho ngôn ngữ ít khách hoặc nội dung cập nhật thường xuyên.
- Cập nhật : mỗi lần trưng bày thay đổi, sửa ở kho văn bản gốc rồi đẩy sang tour và mã QR.
Số ngôn ngữ nên bắt đầu từ thị trường khách thực tế của di tích (thường tiếng Việt, tiếng Anh và một vài ngôn ngữ của nhóm khách lớn nhất), rồi mở rộng dần, thay vì làm thật nhiều ngôn ngữ ngay từ đầu nhưng không ai duyệt.
Case thực tế
Văn Miếu – Quốc Tử Giám: ghép nhiều lớp công nghệ
Tại một hội thảo năm 2021, Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội) được giới thiệu với thuyết minh tự động 12 ngôn ngữ, trợ lý ảo, tham quan ảo 3D, VR360 và mô hình 3D bia Tiến sĩ (Báo Pháp luật Việt Nam, 15/11/2021). Đây là ví dụ sớm ở Việt Nam về việc đặt thuyết minh đa ngôn ngữ và tham quan ảo cạnh nhau tại một di tích lớn. Bài học cho hệ thống theo QĐ 611 là nối các lớp này bằng dữ liệu chung, để cập nhật một nơi và hiển thị ở mọi kênh.
Đo lường: biết tour có người xem không

Một hệ thống "chạy được" chưa chắc đã "được dùng". Đo lường giúp đơn vị biết khách xem gì, ở lâu không, có dẫn sang đặt vé không, để báo cáo và cải thiện. Với tour tự chủ trên website, có thể theo dõi các sự kiện:
- Vào tour và vào từng cảnh : khu nào được xem nhiều.
- Bấm hotspot : hiện vật, nội dung nào được quan tâm.
- Đổi ngôn ngữ : tỷ lệ người xem dùng ngôn ngữ nào, làm căn cứ chọn ngôn ngữ tiếp theo.
- Bấm "đặt vé" hoặc "giờ mở cửa" : tour có dẫn khách thật không.
- Nguồn truy cập : từ bản đồ số, Google Maps, mạng xã hội hay tìm kiếm. Cách chuẩn bị dữ liệu điểm đến cho nền tảng quốc gia có trong bài Bản đồ số văn hoá Việt Nam và Ngày 24/11 .
Hướng dẫn thiết lập chi tiết bằng GA4 và GTM có trong bài Đo lường virtual tour bằng GA4. Số liệu này cũng hữu ích cho báo cáo đánh giá thực chất kết quả số hoá mà QĐ 1956/QĐ-TTg yêu cầu.
Lộ trình 3 bước cho bảo tàng, di tích cấp tỉnh
Có tour 360 và kho văn bản gốc
Chụp 360 toàn bộ tuyến tham quan, dựng tour trên website đơn vị; song song soạn và thẩm định văn bản thuyết minh tiếng Việt cho các điểm chính.
Thêm đa ngôn ngữ và mã QR
Dịch, duyệt, thu âm hoặc tạo giọng đọc cho 1–2 ngôn ngữ ưu tiên; gắn vào tour và in mã QR tại các điểm trong di tích.
Nối với vé và đo lường
Đặt nút dẫn sang trang vé chính thức, gắn sự kiện đo lường, đăng ảnh 360 lên Google Maps và đường dẫn tour lên bản đồ số; rà soát số liệu mỗi quý để cập nhật nội dung.

Với bảo tàng có trưng bày thay đổi thường xuyên, nên tách phần "cố định" (kiến trúc, trưng bày thường xuyên) và phần "chuyên đề" (triển lãm tạm thời) thành các nhóm cảnh riêng trong tour, để cập nhật chuyên đề mà không phải làm lại cả tour. Khái niệm và các cấp độ bảo tàng ảo có trong bài Bảo tàng ảo là gì.
360VR làm phần nào trong hệ thống
360VR làm phần không gian và tích hợp:
- VR tour 360 di tích, bảo tàng trên website của đơn vị, có bản đồ, hotspot, nhiều ngôn ngữ trong tour.
- Flycam 360 toàn cảnh khu di tích, đưa vào tour làm cảnh mở đầu.
- Gắn nội dung thuyết minh (văn bản, âm thanh do đơn vị cung cấp và duyệt) vào hotspot trong tour.
- Gắn đường dẫn sang trang vé điện tử có sẵn của đơn vị; tích hợp tour lên website và Google Maps.
- Bàn giao ảnh 360 gốc và cấu hình tour.
360VR không cung cấp hệ thống bán vé, ứng dụng thuyết minh riêng hay hướng dẫn viên trực tiếp. Xem dịch vụ VR tour du lịch.
Dựng "cửa trước" số cho di tích, bảo tàng
Tour 360 trên website đơn vị, gắn thuyết minh đa ngôn ngữ và nút dẫn sang trang vé, bàn giao ảnh gốc để dùng lại cho Kho dữ liệu.
Câu hỏi thường gặp
Tham quan trực tuyến khác bảo tàng ảo thế nào?
Tham quan trực tuyến là cách tiếp cận (xem, nghe, đi lại qua môi trường số). Bảo tàng ảo là một sản phẩm cụ thể: phiên bản số của không gian trưng bày, thường gồm tour 360, trang hiện vật, thuyết minh. Bảo tàng ảo là một dạng tham quan trực tuyến.
Có cần cài ứng dụng để tham quan trực tuyến không?
Không nhất thiết. Tour 360 hiện đại chạy trên trình duyệt điện thoại và máy tính. Không bắt cài ứng dụng giúp nhiều người xem hơn, nhất là khách chỉ xem một lần.
Thuyết minh bao nhiêu ngôn ngữ là đủ?
Không có con số chung. Nên bắt đầu với tiếng Việt, tiếng Anh và ngôn ngữ của nhóm khách quốc tế lớn nhất của di tích, rồi mở rộng theo số liệu đo lường (tỷ lệ người xem đổi sang từng ngôn ngữ).
Tour trực tuyến có làm giảm khách đến trực tiếp không?
Hiện chưa có số liệu công khai tại Việt Nam để khẳng định. Cách dùng phổ biến là coi tour như công cụ xem trước và quảng bá, có nút dẫn sang thông tin tham quan, đặt vé; đơn vị nên tự đo để đánh giá.
Ai cập nhật khi trưng bày thay đổi?
Đơn vị quản lý nên giữ quyền cập nhật nội dung thuyết minh. Phần ảnh 360 khi thay đổi không gian thì chụp bổ sung các cảnh liên quan; tour tự chủ cho phép thay từng cảnh mà không làm lại toàn bộ.
Bảo tàng trực tuyến khác bảo tàng số thế nào?
Bảo tàng trực tuyến là phần người xem truy cập từ xa: tour 360°, hiện vật 3D, triển lãm điện tử. Bảo tàng số rộng hơn, gồm cả dữ liệu hiện vật, quản lý sưu tập, giáo dục và kết nối dữ liệu; một bảo tàng có tour trực tuyến chưa chắc đã là bảo tàng số.
Bảo tàng nhỏ có cần nền tảng 3D không?
Không bắt buộc. Bảo tàng nhỏ thường bắt đầu bằng tour 360° toàn bộ phòng trưng bày và thuyết minh, sau đó mới quét 3D vài hiện vật tiêu biểu nếu có nhu cầu xem kỹ hoặc lưu trữ hình dạng.
Nguồn tham khảo
- Quyết định 611/QĐ-TTg, bản gốc PDF — Cổng TTĐT Chính phủ (04/4/2026)
- Phê duyệt Đề án chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 — Báo Chính phủ (05/4/2026)
- Văn Miếu – Quốc Tử Giám hút khách nhờ công nghệ 4.0 — Báo Pháp luật Việt Nam (15/11/2021)
- Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về hạ tầng văn hóa số — Xây dựng chính sách, pháp luật (19/7/2026)
- Bản đồ số Văn hóa Việt Nam: kết nối sự kiện, điểm đến và trải nghiệm văn hóa — Bộ VHTTDL (03/10/2026)
- Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa — Tạp chí Luật sư Việt Nam





